موسوعة الآثار المُجددیة

❊مکتوبِ اوّل❊  دؔر بیانِ اَحْوؔالے کہ مناسَبت  ںـ١  باسم الظاہر دارند وؔ ظہورِ قسمِ خاص از توحید وؔ بیانِ عُرُوجات کہ برفوقِ محدِّد واقع شدہ است و انکشافِ دَرَجاتِ بہشت و ظُہُورِ مراتبِ بعضے از اہل اللّٰہ بہ پیرِ بزرگوارِ خود نوشتہ اند وَ ھُوَ ٱلشَّیْخُ ٱلْکَامِلُ ٱلْمُکَمِلُ اَلْوَاصِلُ اِلیٰ دَرَجَاتِ الْوَلَایَۃِ ٱلْهَادِی اِلےٰ طَرِیْقِ اِنْدَرَاجِ ٱلْنِهَایَۃِ فِی ٱلْبِدَایَةِ مُؤَیِّدُ ٱلدِّیْنُ ٱلرَّضِیُّ شَیْخُنَا وَ اَمَامَُِنا ٱلشَّیْخُ مُحَمَّد نِ ٱلْبَاقِی ٱلنَّقَشْبَنْدِیُ الْاَحْرَارِیْ قَدَّسَ ٱلـلّٰهُ تَعَالیٰ سِرَّہُ ٱلْاَقْدَسَ وَبَلَّغَہُ ٱلـلّٰهُ سُبْحَانَہٗ اِلیٰ اَقْصَےٰ مَایَتَمَنَّاہُ

 زُبْدَۃُ الْمَقَامَات؛ مقصد اَوَّل، فصل چہارم فصل چہارم در ذکرِ احوال فرزندان و خلفای حضرتِ خواجہ ما قدس الـلّٰه سرە العالی  خواجہ عبیدالـلّٰه سَلَّمَہُ الـلّٰهُ نخستین فرزندِ دلبند حضرت خواجۂ ما اند وقت و روز و ماە و سالِ ولادتِ ایشان ازین ابیات شــریفۂ والد ماجدِایشان ہویدا گردد ؎۔ او کشــتہ درین خرابہ منزل܀ روزِ یـــــــــــکم از ربیع اول܀ بود آخــــــرِ عصر کان یگانہ܀ افتــــــــــاد درین سیاە خانہ܀ طبعم غـــــزل نشاط میگفت܀ دیدم ناگہ بہار بشـــــــــگفت܀ تاریخ شـــــناس تیز بین مرد܀ بشگــــــفت بہار در خط آورد܀ و چون یکی از درویشان در واقعہ دیدە بود کہ در خانہ ایشان پسرے حمیدە سیرے خواہد شــد باید کہ او را مسمے بنام نامی خواجۂ احرار عبید الـلّٰه قدس سرە گردانند چنین کردە اند چنانکہ در ہمان مثنوی آن خواجہ معنوی اشارە باین معنی نمودە اند آنجا کہ فرمودە اند ؎۔ در خانۂ کمترین غلامی܀ شد بندە کی بزرگ نامی܀ این نام خجستہ ملک زاد܀ ان شاۤء الـلّٰه شفیعِ من باد܀

ب۳۱ روزی بنظر مبارکِ ایشان آن معرفت در آمدە کہ حضرت مخدومی جامی قَدَّسَ ٱلـلّٰهُ سِرَّهُ السَّامِي در نقدِ نصوص آوردە اند گاە باشد کہ در حال حضور بی آن کہ از حِس غائب شوند بعضے از حقائق امورِ غیبیہ برین طائفہ کشف شود آنرا مکاشفہ خوانند و مکاشفہ ہرگز کاذِب نبود چہ مکاشفہ عبارتست از تفردِ روح بمطالعہ مغیبات در حالِ تجرد از غواشی بدن فرمودە اند کہ این مضمون را حضرت مخدومی قدس سرەٗ از ترجمۂ عَوَارِف گرفتہ اند و تحقیق آنست کہ در بعضی مکاشفات کہ خیال را دران مدخلی نیست نیز خطای میشود اما علومِ یقینے کہ بر مدرکہ ملہم میشود خطا را آنجا دخلی نیست درین محل درویشے معروض داشت کہ در بعض علوم یقین کہ بطریقِ الہام معلوم میگردد نیز خطاے یافتہ مے شود سببِ آن چہ باشـد فرمودند سببش آنست کہ بعضے از مُقَدَّمَاتِ مُسَلَّمَۂ خود کہ پیش صاحبِ این دید بنعت یقینے مقررست آنرا بآن عُلُوم ضم کردە است خطا ازان راە آمدە و الا خطا را در صرف علوم مہملہ چہ گنجاے علماے علومِ عقــلیہ کہ مراعاتِ قوانینِ منطقیہ مے نمایند گاە خطا در فــکرِ شان راە مے یابد سِرش ہمانست کہ مقدماتِ مقررۀ خود را یقینے خیال کردە دران دخل دادە...

ب۲۱ حقیقتِ مراقبہ انتظارست و صفاے انتظار در طلب مقصودست در حالتی کہ طالب از حول و قوت خود بیرون آمدە باشد و مشــتاق لقای مقصود و مستغرق بحر ہواے او باشد جَلَّ ذِكْرُهٗ دیدِ حول و قوۃ غبار کوشـش ست و انتظار آســتانہ کشـش این قسم مراقبہ جُز منتہی قریب الانتہا را دست نمیدہد ولہٰـذا ابو الجناب نجم الکبریٰ قدس الـلّٰه ســرە در بیان دہ اصل کہ موت بالارادە را بران داشــتہ این مراقبہ را اصل نہم ساختہ لیکن مبتدئ عاشق را تقلید منتہے باید کرد و خود را از حول و قوت خود بر آوردە انتظار محض باید بود اما سائر مراقبات کہ مطلوب را مقید بیند بشکل و مثال و علم و خیال کردە در عرصہ تعقل آرند فرود انیست و معلول ؎۔ ہرچہ پیشِ تو پیش ازان رِە نیست܀ غایتِ فہم تست الـلّٰه نیست܀

ب۱۱ در بیان کریمہ وَٱلشَّمْسِ وَضُحَاهَا وَ الْقَمَرِ إِذَا تَلاهَا بتقریب سرّ قَسَم بشمس و قمر و امثالہما برنگاشــتہ اند کہ اکابر تحقیق تعظیم مظاہر و مخلوق را از اَدَب مقام معرفت داشــتہ اند چہ اینہا مجالّے جمال مطلق اند و مظہریت انسان مر مطلق را نہ بآن معنی ست کہ ایشان عین مُطلق اند تَعَالیٰ الـلّٰهُ عَنْ ذٰلِكَ عُلُوًّا كَبِيرًا بل بآن معنی است کہ صفات و افعال مطلق ازپردهٔ اینہا بحکم لَوْنُ الْمَاءِ لَوْنُ إِنَائِهِ وہم برنگ اینہا ظہور کردہ و ارباب مشاہدہ را درین اجتماع و کثرت بصیرت کاملہ جُز بر نورِ ذات نمے افتد نہ باین معنی کہ ذات در ادراکِ ایشان می آید بل ہستئ او را بر نعت ذوق و محبّت و استہلاک و اضمحلال می یابند مثلًا آئینہ فرض کنیم کہ از غایت صفا بے آنکہ صورتی بر او اوفتد ہستی او را نمیتوان یافت اگر یکے عاشق آئینہ باشد در پردۂ صورت چشم بصیرتش شعاع آئینہ را دریابد و از سلطنتِ محبّت و شوق مستغرق ہستئ او شود تواند گفت کہ جُز ذات آئینہ نمے یابم خصوصًا کہ باین سرّ مُطّلع شود کہ صورتِ ظاہرہ بر روے آئینہ درمیان موجود نیست بل نمودیست بی بود موجود ہمان آئینہ است و بس 

فصل سوم در کلمات لطیفہ و انفاس شریفہ ایشان مخفی نماند کہ حضرت خواجۂ مارا قدس سرە رسائل دقیقہ زیباست و مکاتیب بدیعہ دلربا و کذلك منظومات خجســتہ دارند بعضی مکاتیب ایشان بتقریبات محرر گشـتہ و نیز برخی در احوال اصحابِ ایشان بتحریر خواہد رســید ان شآء اللّٰہ سبحانہ از بعض رسائل شریفہ و نیز از ملفوظات متبرک کہ یکی ازمخلصان جمع نمودہ اینجا بایراد برکات چہلگانہ کہ موافق سِنّ عمر گرامی ایشان ست زبان قلم را شیرین میسازد بعون اللّٰہ و توفیقہ