موسوعة الآثار المُجددیة

ب۳۱ روزی بنظر مبارکِ ایشان آن معرفت در آمدە کہ حضرت مخدومی جامی قَدَّسَ ٱلـلّٰهُ سِرَّهُ السَّامِي در نقدِ نصوص آوردە اند گاە باشد کہ در حال حضور بی آن کہ از حِس غائب شوند بعضے از حقائق امورِ غیبیہ برین طائفہ کشف شود آنرا مکاشفہ خوانند و مکاشفہ ہرگز کاذِب نبود چہ مکاشفہ عبارتست از تفردِ روح بمطالعہ مغیبات در حالِ تجرد از غواشی بدن فرمودە اند کہ این مضمون را حضرت مخدومی قدس سرەٗ از ترجمۂ عَوَارِف گرفتہ اند و تحقیق آنست کہ در بعضی مکاشفات کہ خیال را دران مدخلی نیست نیز خطای میشود اما علومِ یقینے کہ بر مدرکہ ملہم میشود خطا را آنجا دخلی نیست درین محل درویشے معروض داشت کہ در بعض علوم یقین کہ بطریقِ الہام معلوم میگردد نیز خطاے یافتہ مے شود سببِ آن چہ باشـد فرمودند سببش آنست کہ بعضے از مُقَدَّمَاتِ مُسَلَّمَۂ خود کہ پیش صاحبِ این دید بنعت یقینے مقررست آنرا بآن عُلُوم ضم کردە است خطا ازان راە آمدە و الا خطا را در صرف علوم مہملہ چہ گنجاے علماے علومِ عقــلیہ کہ مراعاتِ قوانینِ منطقیہ مے نمایند گاە خطا در فــکرِ شان راە مے یابد سِرش ہمانست کہ مقدماتِ مقررۀ خود را یقینے خیال کردە دران دخل دادە...

ب۲۱ حقیقتِ مراقبہ انتظارست و صفاے انتظار در طلب مقصودست در حالتی کہ طالب از حول و قوت خود بیرون آمدە باشد و مشــتاق لقای مقصود و مستغرق بحر ہواے او باشد جَلَّ ذِكْرُهٗ دیدِ حول و قوۃ غبار کوشـش ست و انتظار آســتانہ کشـش این قسم مراقبہ جُز منتہی قریب الانتہا را دست نمیدہد ولہٰـذا ابو الجناب نجم الکبریٰ قدس الـلّٰه ســرە در بیان دہ اصل کہ موت بالارادە را بران داشــتہ این مراقبہ را اصل نہم ساختہ لیکن مبتدئ عاشق را تقلید منتہے باید کرد و خود را از حول و قوت خود بر آوردە انتظار محض باید بود اما سائر مراقبات کہ مطلوب را مقید بیند بشکل و مثال و علم و خیال کردە در عرصہ تعقل آرند فرود انیست و معلول ؎۔ ہرچہ پیشِ تو پیش ازان رِە نیست܀ غایتِ فہم تست الـلّٰه نیست܀

ب۱۱ در بیان کریمہ وَٱلشَّمْسِ وَضُحَاهَا وَ الْقَمَرِ إِذَا تَلاهَا بتقریب سرّ قَسَم بشمس و قمر و امثالہما برنگاشــتہ اند کہ اکابر تحقیق تعظیم مظاہر و مخلوق را از اَدَب مقام معرفت داشــتہ اند چہ اینہا مجالّے جمال مطلق اند و مظہریت انسان مر مطلق را نہ بآن معنی ست کہ ایشان عین مُطلق اند تَعَالیٰ الـلّٰهُ عَنْ ذٰلِكَ عُلُوًّا كَبِيرًا بل بآن معنی است کہ صفات و افعال مطلق ازپردهٔ اینہا بحکم لَوْنُ الْمَاءِ لَوْنُ إِنَائِهِ وہم برنگ اینہا ظہور کردہ و ارباب مشاہدہ را درین اجتماع و کثرت بصیرت کاملہ جُز بر نورِ ذات نمے افتد نہ باین معنی کہ ذات در ادراکِ ایشان می آید بل ہستئ او را بر نعت ذوق و محبّت و استہلاک و اضمحلال می یابند مثلًا آئینہ فرض کنیم کہ از غایت صفا بے آنکہ صورتی بر او اوفتد ہستی او را نمیتوان یافت اگر یکے عاشق آئینہ باشد در پردۂ صورت چشم بصیرتش شعاع آئینہ را دریابد و از سلطنتِ محبّت و شوق مستغرق ہستئ او شود تواند گفت کہ جُز ذات آئینہ نمے یابم خصوصًا کہ باین سرّ مُطّلع شود کہ صورتِ ظاہرہ بر روے آئینہ درمیان موجود نیست بل نمودیست بی بود موجود ہمان آئینہ است و بس 

فصل سوم در کلمات لطیفہ و انفاس شریفہ ایشان مخفی نماند کہ حضرت خواجۂ مارا قدس سرە رسائل دقیقہ زیباست و مکاتیب بدیعہ دلربا و کذلك منظومات خجســتہ دارند بعضی مکاتیب ایشان بتقریبات محرر گشـتہ و نیز برخی در احوال اصحابِ ایشان بتحریر خواہد رســید ان شآء اللّٰہ سبحانہ از بعض رسائل شریفہ و نیز از ملفوظات متبرک کہ یکی ازمخلصان جمع نمودہ اینجا بایراد برکات چہلگانہ کہ موافق سِنّ عمر گرامی ایشان ست زبان قلم را شیرین میسازد بعون اللّٰہ و توفیقہ

قَالَ مَوْلَانَا الصَّدْرُ الْأَعْظَمُ، الْإِمَامُ الْمُعَظَّمُ، كَهْفُ الْأَكَابِرِ وَالْأُمَمِ، مَنْبَعُ الْجُودِ وَالْكَرَمِ، الْعَالِمُ الْكَبِيرُ الْبَارِعُ الْمُجْتَهِدُ النِّحْرِيرُ، عَلَمُ الْهُدَىٰ، عَلَّامَةُ الْوَرَىٰ، قُطْبُ الْأَوْلِيَاءِ، وَارِثُ الْأَنْبِيَاءِ، صَدْرُ الشَّرِيعَةِ، مُحْيِي السُّنَّةِ، قَامِعُ الْبِدْعَةِ، مَلِكُ الْكَلَامِ، فَخْرُ الْأَنَامِ، سُلْطَانُ الْعُلَمَاءِ وَالْمُفَسِّرِينَ، مَلِكُ الْمَشَايِخِ وَالْمُحَدِّثِينَ، شِهَابُ الْحَقِّ وَالدِّينِ، شَيْخُ الْإِسْلَامِ وَالْمُسْلِمِينَ، مُبَيِّنُ الْمَعَانِي، نُعْمَانُ الثَّانِي، بُرْهَانُ الْحَقَائِقِ، حِسَابُ الدَّقَائِقِ، أَبُو عَبْدِ الـلّٰهِ فَضْلُ الـلّٰهِ بْنُ الْإِمَامِ السَّعِيدِ الْمَرْحُومِ الْمَغْفُورِ تَاجِ الدِّينِ أَبِي سَعِيدٍ الْحَسَنِ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ يُوسُفَ التُّورْبِشْتِيِّ، سَدَّ الـلّٰهُ أَرْكَانَ الشَّرِيعَةِ بِعُلُوِّ دَرَجَتِهِ، وَقَوَّضَ خِيَامَ أَهْلِ الْبِدْعَةِ لِسُمُوِّ هِمَّتِهِ، بَيْتٌ؛  وَأَيَّدَهُ الـلّٰهُ بِغُفْرَانِهِ، وَأَسْكَنَهُ بُحْبُوحَةَ جِنَانِهِ اَلل...

قبرِ مبارک حضرت خواجہ باقی باللّٰہؒ، دہلی موجودہ بھارت از اعلام فضلاے مُعمّر گفت روزی رسیدم بصف جماعت نماز کہ برپا شدہ بود دران صف حضرت خواجہ نیز بودند در صف پیش جای نہ بود مگر پہلوی حضرت خواجہ کہ از اَدَبِ ایشان درویشان فرجہ گذاشتہ بودند مرا چون بخواجہ اعتقادے چندان نبود و ایشان را طفل دیدہ بودم و الحال قیاس بخود خرد سال یافتہ رعایت ادب بخاطر نیامد و آمدہ خود را فرجہ درج کردم ساعتی نرفتہ بود کہ دید شکوہ و عظمتِ خواجہ بر دلم حملہ آورد چندانکہ خود را ازان میکشیدم فائدہ نمیداد تا بحدی رســید کہ بے اختیار در عین نماز اندک اندک خود را برقفا میکشیدم و تا بجای رســیدم کہ اگر قدم عقب بگذارم از صفہ بیفتم خبردار گشــتم و از مشاہدۂ این معاملہ از مخلصان حقیقے آن عارف بزرگوار شدم و با این ہمہ ابہت گاہ از جوش قلق و سقوطِ دید خلق تنہا در کوچہ و بازار میگذشـتند و در زیر سایہ دیواری بر خاک می نشــستند با این ہمہ مستیہا و فرورفتگی ہا و حیرت سر موی در امورِ شرعیہ و التزام عـــزیمت فتوری نمیرفت و سماع و رقص را آنجا بار نبود و وجد را آنجا مجال نہ تا بحدے کہ روزی در حضورِ ایشان یکی از درویشان بجہر گفت الل...